Wielka Wyspa
Wielka Wyspa we Wrocławiu
Wielka Wyspa to sześć zielonych osiedli (Dąbie, Biskupin, Bartoszowice, Sępolno,
Zalesie i Zacisze) położonych we wschodniej części wrocławskiego Śródmieścia
i otoczonych ze wszystkich stron wodami Odry oraz jej kanałów – żeglugowego
i powodziowego – wybudowanych na przełomie XIX i XX wieku. Wyspę uważa się
za jeden z najbardziej atrakcyjnych obszarów miasta, a z przyczyn historycznych
oraz lokalizacyjnych w dużym procencie zamieszkuje ją społeczność akademicka.
Mimo stosunkowo niewielkiej (3-6 km) odległości od centrum, Wyspa jest
praktycznie wolna od miejskich niedogodności – tłoku, hałasu i zanieczyszczeń.
Oprócz niewątpliwego komfortu mieszkańców umożliwia to naturalny rozwój ekosystemu:
interesujących reprezentantów flory (m.in. ok. 120 pomników przyrody) i fauny (sowy,
nietoperze, bażanty, lisy) można spotkać nie tylko w Parku Szczytnickim czy Ogrodzie
Japońskim, ale niemal na każdym kroku.
Jako stosunkowo młody teren miejski, Wyspa nie posiada średniowiecznych zabytków,
takich, jakie można znaleźć np. na pobliskim Ostrowie Tumskim. Z drugiej strony,
niektóre obiekty zlokalizowane w jej obrębie są powszechnie uważane za symbole
miasta, a często szeroko znane w kraju i na świecie.
Miejski Ogród Zoologiczny
Miejski Ogród Zoologiczny został uruchomiony w 1865 r., kiedy na Wielką Wyspę
można było dotrzeć jedynie komunikacją konną lub cumującym nieopodal statkiem.
Od tego czasu ZOO systematycznie się rozwija, pomimo zniszczeń spowodowanych
działaniami wojennymi oraz powodziami (ostatnio w 1997). Obecnie Ogród jest domem
ok. 6000 zwierząt reprezentujących ponad 500 gatunków, w tym wiele niespotykanych
już w Naturze. Dużą wagę przywiązuje się również do ogrodowej flory, w tym wielu
odmian roślin egzotycznych. W najbliższych latach planowana jest znacząca rozbudowa
ZOO, m.in. o Afrikanarium - odwzorowanie wodnej fauny Czarnego Lądu.
Park Szczytnicki i Ogród Japoński
Najbardziej zielonym obszarem na mapie Wielkiej Wyspy jest niewątpliwie malowniczy,
zajmujący powierzchnię 100 hektarów, Park Szczytnicki. Zalążkiem Parku stał się
założony pod koniec XVIII w. ogród letniej rezydencji księcia Hohenlohe-Ingelfingen,
zmodernizowany przez miasto w latach 1865-67, równolegle z powstaniem Ogrodu
Zoologicznego. Bezpośrednio przed I Wojną Światową przeniesiono do Parku XVI-wieczny
drewniany kościółek św. Jana Nepomucena – obecnie najstarszy budynek na Wyspie.
Poza klasycznymi elementami architektury parkowej w Parku Szczytnickim znajduje
się wiele osobliwości dendrologicznych, kolonie rododendronów oraz regularne ogrody
kwiatowe. Park jest znakomitym miejscem spędzania czasu wśród zadbanej zieleni, daje
również okazję do przyjemnych spacerów pieszych i rowerowych.
Znajdujący się w obrębie Parku Szczytnickiego Ogród Japoński został
stworzony na potrzeby Wystawy Światowej w 1913 r. przez hr. Fritza von Hochberga,
przy współpracy japońskiego ogrodnika Mankichi Arai. Podupadły nieco w czasie
powojennej szarości, został całkowicie zrenowowany w latach 1995-1998 przez
japońskich specjalistów architektury krajobrazu. Obecnie Ogród w najdrobniejszych
szczegółach odpowiada oryginalnym koncepcjom sztuki japońskiej.
W Parku Szczytnickim są zlokalizowane ważne ośrodki naukowe, m.in. Obserwatorium
Astronomiczne Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Centrum Badań Kosmicznych PAN.
Hala Stulecia, Iglica, Pergola
Inwestycje na granicy Parku Szczytnickiego i Ogrodu Zoologicznego zainicjowano
w latach 1911-1913, gdy architekt Max Berg umieścił tam monumentalną konstrukcję
Hali Stulecia (niem. Jahrhunderthalle), o powierzchni czterokrotnie większej
od Bazyliki Św. Piotra w Rzymie. Kompleks ten wkrótce uzupełniono o Pawilon Czterech
Kopuł oraz wodną atrakcję – Pergolę, natomiast 96-metrowy symbol miasta –
Iglica – została wzniesiona dopiero z okazji Wystawy Ziem Odzyskanych w 1948 r.
Na terenie Hali Ludowej i obiektów przyległych mają miejsce liczne wydarzenia
kulturalne – przedstawienia teatralne oraz koncerty znanych wykonawców. Odbywają
się tam także wysokiej rangi zawody sportowe, przede wszystkim w piłce koszykowej
i siatkowej. Jest to również teren wystawowy Wrocławia, gdzie lokalizuje się wiele
krajowych i międzynarodowych wystaw oraz imprez targowych.
Tereny sportowe i rekreacyjne
Na terenie Wielkiej Wyspy znajduje się kompleks Stadionu Olimpijskiego, wybudowany
ze względu na planowane igrzyska olimpijskie w 1940 r., do których niestety z oczywistych
przyczyn nie doszło. Stadion jest jednak eksploatowany, w szczególności powszechnie
znany tor żużlowy, na którym corocznie rozgrywane są Mistrzostwa Świata, a także Stadion
Lekkoatletyczny (Mistrzostwa Polski). Wśród pozostałych obiektów należy wymienic
wielofunkcyjną halę sportową AWF z nowoczesnym krytym basenem. Popularne są również
korty tenisowe, w tym całoroczne kryte "balony". Atrakcją dla mieszkańców jest także
znajdujące się w pobliżu Stadionu Olimpijskiego odkryte kąpielisko Morskie Oko.
Nadodrzańskie parki stwarzają uregulowane warunki do uprawiania sportu i rekreacji
poprzez system ścieżek rowerowych i tras spacerowych, a także boiska sportowe.
Z wyspiarskiego charakteru terenu korzystają również entuzjaści wędkarstwa.
Cieki wodne stają się obecnie coraz czystsze ze względu na ograniczenie przemysłu
w regionie oraz m.in. takie inwestycje, jak otwarta w 2002 r. oczyszczalnia ścieków
dla powiatu kłodzkiego.
Wykorzystane źródła:
2. Marek Staffa: Odwiedźcie nas na wyspie.
3. Wojciech Kułażyński, Maciej Cajbel: Wielka Wyspa - przewodnik.
4. Zdjęcie tytułowe:
Hala Ludowa, Pergola i Pawilon Czterech Kopuł podczas dorocznej, wiosennej przechadzki po ulubionym terenie rekreacyjnym. © 2006, Wacław Podrez,
Wrocław – Panoramy. Wykorzystano za zgodą Autora.